Thép tấm là gì? Mác thép, quy cách và cách chọn đúng

Thép tấm mạ và thép tấm phủ kim loại

Một số loại thép tấm được phủ kim loại nhằm đáp ứng yêu cầu về khả năng chống ăn mòn hoặc đặc tính sử dụng riêng.

Ví dụ, TCVN 13027:2022 quy định đối với thép tấm và thép băng phủ hợp kim nhôm-kẽm và nhôm-kẽm-magie nhúng nóng liên tục, với phạm vi chiều dày đến 5,0 mm.

Do đó, khi nói "thép tấm mạ" cần xác định rõ loại lớp phủ, tiêu chuẩn và chiều dày sản phẩm thay vì xem tất cả là một nhóm vật liệu giống nhau.

3. Mác thép tấm là gì?

Mác thép là ký hiệu dùng để nhận diện một loại thép theo hệ thống tiêu chuẩn nhất định. Mỗi tiêu chuẩn có thể sử dụng cách đặt tên khác nhau và quy định các yêu cầu riêng về thành phần hóa học, cơ tính, dung sai hoặc điều kiện giao hàng.

Một số mác thường xuất hiện trên thị trường gồm:

Bảng trên chỉ mang tính định hướng. Không nên coi SS400, A36, Q235 hay Q345 là các sản phẩm hoàn toàn tương đương chỉ vì chúng có thể được sử dụng trong một số ứng dụng tương tự.

Khi thay thế một mác thép bằng mác khác, cần kiểm tra tiêu chuẩn, thành phần hóa học, giới hạn chảy, độ bền kéo, độ giãn dài và các yêu cầu kỹ thuật liên quan. Đây là một trong những điểm rất dễ bị bỏ qua khi mua thép tấm theo giá hoặc theo tên gọi.

4. Quy cách thép tấm gồm những gì?

Quy cách thép tấm gồm những gì?

Quy cách thép tấm thường được thể hiện bằng ba thông số chính:

Độ dày × chiều rộng × chiều dài

Ví dụ:

Thép tấm 10 × 1.500 × 6.000 mm

có nghĩa:

• Độ dày: 10 mm.

• Chiều rộng: 1.500 mm.

• Chiều dài: 6.000 mm.

Tuy nhiên, không nên hiểu một quy cách bất kỳ trên internet là quy cách luôn có sẵn tại mọi nhà cung cấp. Kích thước thực tế phụ thuộc vào tiêu chuẩn, nhà máy sản xuất, nguồn hàng và tình trạng tồn kho.

Với một số tiêu chuẩn, giới hạn kích thước và chiều dày cũng được quy định rất cụ thể. Chẳng hạn, phạm vi của TCVN 6522:2018 không thể được dùng để đại diện cho mọi loại thép tấm trên thị trường.

5. Độ dày thép tấm phổ biến

Thép tấm có nhiều lựa chọn về chiều dày, từ các loại tấm tương đối mỏng đến các sản phẩm tấm dày phục vụ kết cấu và công nghiệp nặng.

Khi lựa chọn độ dày, không nên áp dụng nguyên tắc "càng dày càng tốt". Độ dày cần được xác định dựa trên:

• Tải trọng thiết kế.

• Yêu cầu cơ tính.

• Phương pháp gia công.

• Khả năng cắt, uốn, hàn.

• Kích thước chi tiết.

• Tiêu chuẩn kỹ thuật của sản phẩm hoặc công trình.

Nếu dùng thép quá dày, chi phí vật liệu và khối lượng kết cấu có thể tăng. Ngược lại, nếu chọn không đủ chiều dày hoặc sai mác thép, sản phẩm có thể không đáp ứng yêu cầu thiết kế.

6. Cách tính trọng lượng thép tấm

Tính trọng lượng giúp người mua ước lượng khối lượng vật liệu, chi phí vận chuyển và nhu cầu đặt hàng. Với thép carbon, khi tính khối lượng lý thuyết có thể sử dụng khối lượng riêng khoảng 7.850 kg/m³.

Công thức: Khối lượng (kg) = Dài (m) × Rộng (m) × Dày (mm) × 7.850 / 1.000

Ví dụ tính trọng lượng thép tấm

Với một tấm thép có kích thước:

• Dày: 10 mm.

• Rộng: 1.500 mm.

• Dài: 6.000 mm.

Ta có:

6 × 1,5 × 10 × 7.850 / 1.000 = 706,5 kg

Như vậy, khối lượng lý thuyết của tấm thép này khoảng 706,5 kg/tấm.

Con số thực tế có thể khác do dung sai chiều dày, kích thước và yêu cầu của tiêu chuẩn sản phẩm. Vì vậy, khi nghiệm thu hoặc tính khối lượng thanh toán, nên sử dụng phương pháp và tài liệu được thống nhất trong hợp đồng hoặc tiêu chuẩn áp dụng.

7. Thép tấm được sử dụng để làm gì?

Thép tấm được sử dụng để làm gì?

Nhờ có nhiều chủng loại, kích thước và mác thép, thép tấm được sử dụng trong nhiều lĩnh vực.

7.1. Trong xây dựng và kết cấu thép

Thép tấm có thể được dùng để gia công:

• Bản mã.

• Chi tiết liên kết.

• Kết cấu nhà xưởng.

• Bệ máy.

• Các bộ phận kết cấu theo thiết kế.

Với các cấu kiện chịu lực, việc lựa chọn vật liệu phải dựa trên hồ sơ thiết kế và yêu cầu kỹ thuật thay vì chỉ dựa vào kích thước tấm.

7.2. Trong cơ khí chế tạo

Thép tấm được sử dụng để gia công:

• Khung máy.

• Vỏ thiết bị.

• Chi tiết cơ khí.

• Bệ đỡ.

• Phễu, máng.

• Các bộ phận máy móc.

Mác thép và phương pháp gia công cần được lựa chọn phù hợp với từng chi tiết.

7.3. Trong công nghiệp

Thép tấm xuất hiện trong nhiều thiết bị và hệ thống công nghiệp như:

• Bồn và thiết bị chứa.

• Máy móc.

• Dây chuyền sản xuất.

• Thiết bị vận chuyển vật liệu.

• Kết cấu nhà máy.

Với những thiết bị có yêu cầu đặc biệt như áp lực, nhiệt độ hoặc môi trường ăn mòn, phải sử dụng đúng loại thép và tiêu chuẩn được thiết kế cho ứng dụng đó.

7.4. Trong đóng tàu và phương tiện vận tải

Một số loại thép tấm chuyên dụng được sử dụng trong đóng tàu, chế tạo phương tiện và các kết cấu vận tải. Những ứng dụng này thường có yêu cầu riêng về vật liệu và chứng nhận, vì vậy không thể dùng bảng mác thép kết cấu thông thường để thay thế.

8. Nên chọn thép tấm cán nóng hay cán nguội?

Không có câu trả lời chung rằng cán nóng hay cán nguội tốt hơn.

Có thể tham khảo theo nhu cầu:

Nếu cần thép cho kết cấu nhà xưởng, bản mã hoặc gia công cơ khí thông thường, thép cán nóng thường là nhóm cần xem xét đầu tiên. Nếu sản phẩm yêu cầu bề mặt và độ chính xác kích thước cao hơn, có thể xem xét thép cán nguội phù hợp. Quan trọng nhất vẫn là mác thép + tiêu chuẩn + yêu cầu sử dụng, không chỉ phương pháp cán.

9. Kinh nghiệm chọn thép tấm phù hợp

Kinh nghiệm chọn thép tấm phù hợp

9.1. Xác định rõ mục đích sử dụng

Trước khi hỏi giá, hãy xác định thép được dùng cho kết cấu, gia công máy, bản mã, thiết bị chịu mài mòn hay mục đích khác. Mỗi ứng dụng có yêu cầu riêng về vật liệu.

9.2. Xác định mác thép và tiêu chuẩn

Đừng chỉ yêu cầu "thép tấm 10 ly".

Thông tin đầy đủ hơn nên bao gồm:

Mác thép + tiêu chuẩn + kích thước + số lượng.

Ví dụ, thay vì chỉ hỏi "thép tấm 10 mm bao nhiêu tiền?", nên cung cấp quy cách và mác thép cần mua để nhận được báo giá chính xác hơn.

9.3. Kiểm tra quy cách

Cần xác nhận:

• Độ dày.

• Chiều rộng.

• Chiều dài.

• Dung sai.

• Số lượng tấm.

Điều này đặc biệt quan trọng nếu thép sẽ được cắt CNC hoặc gia công theo bản vẽ.

9.4. Kiểm tra chứng từ chất lượng

Tùy loại hàng và yêu cầu của dự án, người mua có thể cần kiểm tra các tài liệu như chứng chỉ vật liệu, chứng nhận xuất xưởng hoặc tài liệu kiểm tra chất lượng. Không nên mặc định mọi lô thép đều có cùng bộ chứng từ.

9.5. Kiểm tra nguồn gốc

Thông tin xuất xứ cần được đối chiếu với chứng từ của lô hàng, thay vì chỉ dựa vào lời giới thiệu.

9.6. Tính cả phần hao hụt

Nếu mua thép tấm để cắt thành nhiều chi tiết, nên tính sơ đồ cắt trước khi đặt hàng. Một tấm có kích thước lớn hơn chưa chắc luôn tiết kiệm hơn nếu phần dư sau khi cắt không sử dụng được.

Hãy tham khảo thêm thông tin khác:

• Thép mạ điện có gì đặc biệt? Ưu điểm và cách nhận biết

• Inox 380 là gì? Có phải là mác inox tiêu chuẩn không?

10. Kết luận

Nhìn chung, thép tấm có nhiều chủng loại, mác thép, độ dày và tiêu chuẩn khác nhau, phù hợp với từng mục đích sử dụng từ xây dựng, cơ khí đến sản xuất công nghiệp. Khi lựa chọn, người mua nên xác định rõ yêu cầu kỹ thuật, kiểm tra mác thép, quy cách, tiêu chuẩn và chứng từ của sản phẩm thay vì chỉ so sánh giá bán. Lựa chọn đúng ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế sai vật liệu, giảm phát sinh trong quá trình gia công và đảm bảo hiệu quả sử dụng lâu dài.